TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari icon

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari

Реклама:



Download 134.09 Kb.
TitleTƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari
Date conversion21.05.2013
Size134.09 Kb.
TypeDocuments
Source

Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 2009-cu il “13” yanvar tarixli İ-08 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir.


TƏŞKİLATLARIN MALİYYƏ HESABATLARI VƏ BİRLƏŞDİRİLMİŞ (KONSOLİDƏ EDİLMİŞ) MALİYYƏ HESABATLARI ÜZRƏ” KOMMERSIYA TƏŞKILATLARI

ÜÇÜN 19 №li MILLI MÜHASIBAT UÇOTU STANDARTININ TƏTBIQI ÜZRƏ ŞƏRHLƏR VƏ TÖVSIYƏLƏR

Səhifə


Bölmə A Şərhlər 3 - 17


Bölmə B Tövsiyələr



  1. İkili mühasibat yazılışı vasitəsilə olunan düzəlişlərə

dair misallar 18 – 23



  1. Hesablama vasitəsilə olunan düzəlişlərə dair misallar 24 - 26

BÖLMƏ A


ŞƏRHLƏR


GİRİŞ VƏ VƏZİFƏLƏR

Ümumi Müddəalar (Maddələr 1, 2)


Bu Standart “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, 27 №-li “Konsolidə edilmiş maliyyə hesabatları” əsasında hazırlanmışdır. Azərbaycanda tətbiq edilməsini asanlaşdırmaq və digər Milli Mühasibat Uçotu Standartları ilə uyğunlaşdırmaq məqsədilə, standartlara dəyişikliklər və əlavələr edilmişdir. Bu barədə müzakirələr sənədin digər hissələrində verilmişdir.

Milli Mühasibat Uçotu Standartının Ümumi Müddəalar bölməsində Standartın maliyyə hesabatlarını qrup adından təqdim edən müəssisələr tərəfindən tətbiq edilməli olan qaydalardan ibarət məqsədi müəyyən edilir.


^ Standartın tətbiq edildiyi sahələr (Maddələr 3 – 6)


Bu standartlara əksər kommersiya təşkilatları riayət etməlidir. Bu, aşağıdakılar istisna olmaqla, bütün digər kommersiya təşkilatlarına tətbiq ediləcək:

      1. İçtimai Əhəmiyyətli Qurumlar;

      2. Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarının tətbiqini seçmiş Qeyri-ictimai Əhəmiyyətli Qurumlar;

      3. Milli Mühasibat Uçotu Standartlarının tətbiqini seçməmiş Kiçik sahibkarlıq subyektləri.


5-ci maddə, əsas müəssisənin bir və ya bir neçə müəssisəyə nəzarət etdiyi halda birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının (Əsas Anlayışlar bölməsində verildiyi kimi) hazırlanma tələbinin verilməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir. “Nəzarət” burada ən vacib məsələdir və onun mənası 18 №-li Milli Mühasibat Uçotu Standartının tətbiqi üzrə Şərhlər və Tövsiyələrdə tamamilə əhatə edilmişdir. Qısaca desək, “nəzarət” bir müəssisənin digər müəssisənin əməliyyat və maliyyə siyasətini idarə etmək səlahiyyətinə deyilir. Baxmayaraq ki, başqa müəssisədə 50%-dən çox səhmlərə malik olmaq artıq nəzarət etməyə əsas verir, bu həmişə vacib olmur.




^ 6-cı maddədə törəmə müəssisələrin, birgə nəzarət olunan müəssisələrin və asılı təsərrüfat cəmiyyətlərinin mövcud olduğu halda, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları toplusunun təqdim edilmədiyi hər hansı səbəbə görə bu Standartın tətbiq edildiyi hallar göstərilir (bax: 20 və 21 №-li Milli Mühasibat Uçotu Standartları).


Əsas anlayışlar (Maddələr 7 – 9)


Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarına dair bir neçə məxsusi sözlər və ifadələr vardır ki, bu bölmədə onlardan bəhs ediləcək. Bu söz və ifadələrin ən vacibləri aşağıdakılardır:

^ Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) malliyyə hesabatları. Bu, müəssisələr qrupu (burada “qrup” əsas müəssisə və onun törəmə müəssisələridir) tərəfindən təqdim edilməli olan malliyyə hesabatlarıdır. Bu hesabatlar elə təqdim edilməlidir ki, sanki müəssisələr qrupu vahid mühasibat uçotu subyektidir. Bu zaman bu onu bildirir ki, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları 1 №-li Milli Mühasibat Uçotu Standartına uyğun təqdim ediləcək. Nəticədə konsolidə edilmiş maliyyə hesabatları toplusu aşağıdakəlardan ibarətdir:


  • Mühasibat balansı

  • Mənfəət və zərər haqqında hesabat

  • Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat

  • Uçot siyasəti və izahlı qeydlər


Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları anlayışı özündə 3 termini birləşdirir: “qrup” (yuxarıda danışılan), “törəmə müəssisə” və “əsas müəssisə”.


Tərəmə müəssisə sadəcə başqa bir müəssisənin nəzarəti alında olan bir müəssisədir. Nəzarət olunan müəssisənin özünün səhmlərə malik olması vacib deyil. Nəzarət olunan müəssisə sadəcə, hüquqi cəhətdən müstəqil olmaqla digər bir müəssisənin nəzarəti altında olmalıdır.





Əsas müəssisə isə bir və ya bir neçə törəmə müəssisəsi olan müəssisəyə deyilir.


^ Azlıqların payı, yalnız əsas müəssisənin səhmlərinin 100%-dən az olduğu törəmə müəssisələrə aid edilir. Əgər əsas müəssisə digər müəssisənin 100% səhminə malik deyilsə, aydındır ki, 3-cü bir tərəfin müəssisədə maliyyə payı vardır.





Azlıq təşkil edən səhmdar(lara) malik həmin maliyyə faizinin təyin edilməsi üçün müəssisənin gəlir (və ya zərər) faizi və müəssisənin xalis aktivlərindəki faizl birləşdirilir.


^ Konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının təqdimatı və tətbiq edildiyi sahələr (Maddələr 10 – 17)


10-cu maddədə, özü və bütün törəmə müəssisələri, yəni əsas müəssisənin nəzarəti altında olan müəssisələr daxil olmaqla konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanmasına dair əsas müəssisə üçün ilkin tələblər verilmişdir (bu həmçinin 13-cü maddənin əsas mövzusudur).




Maddələr 11 və 17 törəmə müəssisələri olan əsas müəssisənin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatını təqdim etməsini əsas tutan ümumi qaydalara münasibətdə istisnalıq təşkil edən halları müəyyən edir. Bunlar aşağıdakılardır:


  1. əsas müəssisənin başqa bir müəssisənin törəmə müəssisəsi olduğu halda






  1. əsas müəssisə digər müəssisə tərəfindən qismən idarə olunan törəmə müəssisə olduğu halda (yəni, 100%-dən az, 50%-dən çox), səhmin az hissəsinə malik olan səhmdarlar konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının olmamasına etiraz etmirlər.





Hər iki halda, əsas müəssisənin Milli Mühasibat Uçotu Standartına tam uyğun konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarını hazırlaması əhəmiyyətlidir. Əgər bunu əsas müəssisə etmirsə, o halda bütün vasitəçi “əsas müəssisələr” öz konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarını hazırlamalıdırlar.


Əsas müəssisə törəmə müəssisəni idarə etməyi dayandırdığı anda, törəmə müəssisə konsolidə edilmiş maliyyə hesabatından çıxarılır. Bu, hətta əsas müəssisənin səhmlərin çoxuna malik olduğu halda da belə olur. İdarə edilmənin dayandırılması o deməkdir ki, əsas müəssisə artıq törəmə müəssisənin fəaliyyət və maliyyə əməliyyatlarını özünün (əsas müəssisənin) iqtisadi üstünlüyünə tərəf yönəldə bilməz. Əsas müəssisə öz səhmdarlığını səsverilən ümumi səhmlərin 50%-dən aşağı salmaq məqsədilə törəmə müəssisənin səhmlərinin kifayət qədərini satırsa, bu daha aydın nəzərə çarpacaq.

Halbuki, idarə edilmənin dayandırılması üçün əsas müəssisənin səsverilən səhmlərin çox hissəsini itirməsi zəruri deyil.



Məsələn, ola bilsin ki, hər hansı bir müəssisə törəmə müəssisəyə 55% (buraxılışda 100.000 belə səhm vardır) səsverilən səhm verən 55.000 səsverilən səhmə malik ola bilər. Əgər müəssisənin təqdim etdiyi kredit şərtlərinin bir hissəsinə kreditorun İdarə Heyətinin bir çox üzvlərini təyin etmək hüququna malik olması daxildirsə və bu hüquqdan istifadə edirsə, müəssisənin və onun siyasətinin idarə edilməsi kreditora həvalə edilir.


14-cü maddə hər hansı bir müəssisənin başqa müəssisədə səsverilən səhmlərin çoxuna malik olmadığı, lakin malik olduğu səhmlərdən başqa, müəssisədə daha artıq səhmlər əldə etmək hüququnun olmasına dair vəziyyəti əhatə edir. Əgər bu hüquqdan istifadə olunsaydı, müəssisə o halda, səsverilən sahmlərin çoxuna malik olardı. Buna görə də burada bir müəssisənin digər müəssisəni idarə etməsi üçün imkan var.





19№-li Milli Mühasibat Uçotu Standartının tələblərinə görə potensial idarəetmənin faktiki idarəetməni mənimsəməyə kifayət edib-etməməsinə dair qərarın verilməsindən əvvəl, mümkün törəmə müəssisənin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatına daxil edilib-edilməməsinə dair qərarın verilməsinə yönəlmiş prosesə daxil olmayan, bütün faktlar əsasında iki vacib amil tələb edilir. Onlar aşağıdakılardır:


  • gələcək müəssisənin idarə heyətinin potensial idarəetməni faktiki idarəetməyə çevrilməsinə dair niyyətləri və

  • gələcək əsas müəssisənin konversiya etmək üçün maliyyə resurslarına malik olub-olmaması


Yuxarıdakı misalda ”Oğuz” şirkətinin törəmə müəssisə hesab olunması şübhəli görünə bilər. 31.12.2006-cı il tarixində biri (“Muğan” şirkəti) 10.000, digəri isə 49.000 səhmə malik olan yalnız iki səhmdar var idi. “Muğan” şirkəti öz Opsionundan istifadə etməyənədək, bu digər səhmdar tərəfindən dəstəklənməyəcək. Faktiki olaraq, Opsiondan istifadə edilməyənədək digər səhmdarın idarə edən olması müzakirə mövzusu ola bilər. Əgər vəziyyət dəyişsə, “Muğan” şirkəti 49.000 səhmə və daha 5.000 səhm əldə etmək Opsionuna malik olsa, yerdə qalan səhmlərə isə (46.000) digər səhmdar malik olsa, onda “Muğan” şirkəti səhmlərin çoxuna malik olmasa da idarə edən olacaq. Bu ona görə belə olur ki, hal-hazırda “Muğan” şirkəti digər səhmdar(lar)a daha çox səs toplayaraq qalib gəlmə qabiliyyətinə malikdir və Opsiondan istifadə olunduqdan sonra idarəçiliyin çox hissəsini ələ alacaq.


Milli Mühasibat Uçotu Standartının bir hissəsini təşkil edən ^ 15 və 16-cı maddələr bütün törəmələrin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarına daxil edilməsinin vacibliyinə dair şübhəni aradan qaldırmaq məqsədini daşıyır. Bu iki fəsildə törəmə müəssisələrin daxil edilməsinin VACİB olduğu vəziyyətlər göstərilmişdir. Bunlar aşağıdakılardır:


  • müəssisə riskli kapitala malik olan təşkilat, qarşılıqlı fond, investisiya trastı və ya buna bənzər müəssisədirsə və

  • əsas müəssisənin və törəmə müəssisənin fəaliyyətlərinin tamamilə bir-birindən fərqli olduğu hallarda. Əsas müəssisə və onun törəmə müəssisəsinin bir-birindən fərqlənməsi törəmə müəssisənin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatına daxil olmaması üçün əsas vermir.
^

BİRLƏŞMƏ (KONSOLİDASİYA) PROSEDURLARI (maddələr 18 – 30)



(QEYD: bu bölməyə daxil olan fəsillərin çoxu konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanması zamanı istifadə edilən mühasibat uçotu üsullarını izah edir. Burada həmçinin mümkün olan müvafiq nümunələr də verilmişdir. Halbuki, konsilidasiya prosesi həmişə ardıcıl olmayıb fərdi komponent elementlərini yoxlayarkən görülməsi çətin olan tam bir prosesin hərtərəfli anlaşılmasının nəticəsidir. 1№-li tövsiyyədə bu icmal əks edilmişdir.)


18-ci maddədə prosesin əsas və törəmə müəssisələrin maliyyə hesabatlarında bütün oxşar elementlərin sətirbəsətir toplanmasıdan başlanmalı ollduğu qeyd edilir. Beləliklə, məsələn, əsas müəssisə və hər törəmə müəssisə tərəfindən açıqlanan Torpaq və Binalar, Maşın və Avadanlıqlar, bütün ehtiyatlar və bütün cari öhdəliklər və kapital sətirbəsətir toplanacaqdır.


Lakin, bu toplama əməliyyatısonar aparılarkən bəzi yekun nəticələrə müəyyən dəyişikliklər edilməlidir. Bunlar aşağıdakılardır:


1. Əsas müəssisənin mühasibat balansında açıqlanan törəmə müəssisəyə qoyulan investisiyanın dəyəri, habelə əsas müəssisənin törəmə müəssisənin kapitalındakı payı ləğv edilməlidir. Bu Qudvilin yaranması ilə nəticələnir (18 №-li Milli Mühasibat Uçotu Standartında Qudvilin uçot qaydaları barədə ətraflı danışılır).








  1. Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) törəmə müəssisələrin hesabat dövrü üzrə mənfəət və ya zərərində azlıqların payı birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) Mənfəət və zərər haqqında hesabatda ayrıca açıqlanmalıdır.






  1. Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) törəmə müəssisələrin xalis aktivlərindəki azlıqların payı əsas müəssisənin onlarda olan səhmdar payından ayrıca olaraq göstərilməlidir. Azlıqların payı əsas müəssisə tərəfindən ilk dəfə alınan zaman mövcud olan azlıqların payından, üstəgəl alış tarixindən etibarən kapitalda baş verən dəyişikliklərdə azlıqların payından ibarət olacaq.




^ 19-cu maddədə yenə də faktiki idarəetmənin olmadığı, lakin idarəetmə üçün imkanın olduğu vəziyyətdən (bax: 14-cü maddə) danışılır. İdarə heyətinin qəbul etdiyi qərar faktiki idarəetmənin olması üçün güclü imkanın olmasını irəli çəkirsə, bu zaman sual meyda çıxır: “Azlıqların Payı neçə faizdir? Bu hal-hazırda mövcud olan, cari, yoxsa imkandan istifadə edildikdən sonra olacaq faizdir?”


19-cu maddədə tələb edilir ki, mövcud cari faizdən konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanmasında istifadə edilsin.





^ 20-ci maddə ilə qrupdaxili əməliyyatların təsirinin birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarından kənar edilməsi tələb edilir. Beləliklə bu qrupdaxili əməliyyatlardan irəli gələn və hazırda aktivlərin tərkibində tanınmaqda olan bütün qrupdaxili qalıqların, əməliyyatların, gəlirlərin (xərcləin) və mənfəətin (zərərin) (məsələn, qrupun bir üzvünün qrupun digər üzvündən əldə etdiyi ehtiyatlara daxil olan mənfəət elementinin) ləğv edilməsii deməkdir.


Təcrübədə, bu əhəmiyyətli tələbdir və qrup daxilində ola biləcək bütün elementlərin diqqətlə nəzərdən keçirilməsini tələb edəcək.

Qrupdaxili qalıqlara aşağıdakılar daxil ediləcək:


  • Törəmə müəssisədə əsas müəssisənin imtiyazlı səhmləri. Əsas müəssisə nəzarəti səsvermə hüququna malik olan adi səhmlər vasitəsilə əldə edir və həmin investisiya ləğv edilir. Buna baxmayaraq, səsvermə hüququ olmayan imtiyazlı səhmlər də törəmə müəssisədə investisiyanı təmsil edir və əsas müəssisənin fərdi mühasibat balansında göstərilən investisiyaya daxil edilir. Belə olduğu halda, bu imtiyazlı səhmlər əldə edilmiş xalis aktivlərin bir hissəsini təmsil edərək, Qudvilin hesablanmasına daxil edilir. Elə bu səbəbdən də onlar ləğv edilməlidirlər. Üçüncü tərəfin məxsus olduğu hər-hansı imtiyazlı səhmlər Azlıqların Payının bir hissəsini təşkil edir.

  • Törəmə müəssisə tərəfindən buraxılmış və əsas müəssisə tərəfindən əldə edilmiş hər hansı istiqrazlar da həmçinin törəmə müəssisəsinə investisiyadır və ləğv edilməlidir. İstiqrazlar uzun müddətli kreditlərə nisbətən faktiki olaraq, çoxluq təşkil etdiyindən üçüncü tərəfin məxsus olduğu istənilən istiqrazlar törəmə müəssisə üçün uzun müddətli kreditlər olacaq. Onlar kapitalın bir hissəsi deyil və Azlıqların Payına daxil edilməyəcək.

  • Əsas müəssisə və törəmə müəssisə arasındakı həm qısa, həm də uzun müddətli kreditlər, ləğv edilməlidir.





  • Əsas müəssisənin və törəmə müəssisənin arasındakı ticarət xarakterli bütün debitor və kreditor borcları ləğv edilməlidir. Bu, iki müəssisə arasında satışın ödənilməməsi nəticəsində ola bilər və qrupdaxili satışın təsiri ləğv edilməli olduğundan, bu halda da aktiv və öhdəliklərin hər hansı. qalığı ləğv edilməlidir.





  • Qrupdaxili ödənilməli olan və alınası dividend ləğv edilməlidir. Əgər törəmə müəssisə ilin sonunda dividend elan edirsə, bu onun mühasibat balansında öhdəlik kimi əks olunmalıdır. Alan şəxs (əsas müəssisə) öz mühasibat balansında bu dividendi cari aktiv kimi əks etdirəcək.


^ Qrupdaxili əməliyyatlar (alış və satış). Bu, qrupa daxil olan bir müəssisənin digər müəssisədən alış etdiyi zaman baş verir. Bunun nəticəsi olaraq, “satıcının” gəlirləri alıcının isə “alışı” artır. Bu nəticə ləğv edilməlidir ki, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) Mənfəət və zərər haqqında hesabatda yalnız qrupa daxil olmayan 3-cü tərəfdən əldə edilən satış üzrə gəlir və 3-cü tərəfə satılmış malların maya dəyəri əks etdirilsin.





^ Realizə olunmamış mənfəət (zərər). Bu ləğvetmə onu göstərir ki, alınan mallar (yuxarıdakı misalda ”Oğuz” şirkəti tərəfindən) hesabat tarixinədək qrupdan kənara köçürülmüşdür (satılmışdır) və əlavə düzəlişlərə ehtiyac yoxdur.





Bəzi qrupdaxili “satış” (və “alış”) qrup daxilində qaldığı zaman ümumi ləğv etmə baş tutmur.





Realizə edilməmiş mənfəət birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarından çıxarılmalıdır.





21-22-maddələrdə göstərilir ki, həm əsas müəssisə, həm də onun bütün törəmə müəssisələrinin hesabat tarixləri eyni olmalıdır. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanda bir qrupa daxil olan müəssisələrin hamısı üçün 31 dekabr hesabat tarixi olacaq. Lakin, əgər Azərbaycan mənşəli əsas müəssisənin törəməsi xarici müəssisədirsə, xarici müssisənin hesabat tarixi 31 dekabr olmaya bilər. Eyni hesabat tarixlərinə nail olması mümkün olmadığı hallarda əsas müəssisə ilə eyni hesabat tarixinə malik olmayan törəmə müəssisələr üçün 19-№-li Milli Mühasibat Uçotu Standartı ilə xüsusi maliyyə hesabatlarının hazırlanması tələb olunur.


Əgər törəmə müəssisə üçün 31dekabr tarixinə xüsusi maliyyə hesabatlarının hazırlanması mümkün deyilsə, bu zaman törəmə müəssisənin faktiki hesabat tarixinə olan nəticələrindən müvafiq dəyişikliklər edilməklə istifadə olunacaq.




^ 23 və 24-cü maddələr mahiyyət etibarilə 21 və 22-ci maddələrlə eynilik təşkil edir, lakin onlar uçot siyasətinə aid edilirlər.


Milli Mühasibat Uçotu Standartına görə əsas və törəmə müəssisələr eyni ilsonu tarixinə malik olmalıdırlar. 23-cü maddə isə tələb edir ki, qrup tərəfindən oxşar uçot siyasəti qəbul edilməlidir.


Əgər qrupda oxşar siyasətin tətbiq edilməsi mümkün deyilsə, ^ 24-cü maddəyə əsasən müxtəlif siyasətin tətbiq edildiyi törəmə müəssisələrin maliyyə hesabatlarındakı dəyərlərdə müvafiq dəyişikliklər edilməlidir.





25-ci maddədə törəmə müəssisənin nəticələrinin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarına daxil olmağa başladığı və bu daxil etmələrin dayandırıldığı tarixlər göstərilir.


Törəmə müəssisənin fəaliyyətinin nəticələri törəmə müəssisənin əldə edildiyi tarixdən, yəni əsas müəssisənin törəmə müəssisə üzərində idarə hüququ əldə etdiyi tarixdən daxil edilməlidir. Bu daxil etmələr əsas müəssisənin törəmə müəssisəsi üzərində idarə hüququ ləğv edildikdən sonra dayandırılır. Törəmə müəssisə satıldıqda istənilən gəlir və ya zərər qalan qrupun konsolidə edilmiş Mənfəət və zərər haqqında hesabatında törəmənin müəssisənin xaric olmasından əldə olunan gəlir və ya zərər kimi tanınmalıdır.


^ 27-28-ci maddələr sadəcə olaraq 18 (b) və 18 (c) maddələrdə deyilənləri, yəni əldə edilmiş mənfəətdə Azlıqların Payının Mənfəət və zərər haqqında hesabatda ayrıca və onların müəssisənin xalis aktivlərindəki paylarının Kapitalda digər kapital qalıqlarından ayrılıqda göstərilməsinin vacib olduğunu təkrar edir.

Ola bilsin ki, törəmə müəssisə bir neçə hesabat dövrü ərzində əhəmiyyətli zərər əldə etsin. Əldə edilən zərərlərə münasibətdə normal mühasibatlıq yanaşması bu zərərlərin Azlıqlara aid hissəsinin Azlıqların Payı hesabının kredit qalığına qarşı debet edilməsindən ibarətdir. Lakin, bu zərərlər əhəmiyyətli olduqda, onların yığılmış ümumi məbləği Azlıqların Payı hesabının kredit qalığından artıq ola bilər. Belə hal baş verdikdə, 29-cu maddənin tələbinə əsasən Azlıqların Payı hesabı debet qalığı ilə göstərilə bilməz.

Debet balansın yaranmasına imkan verməmək üçün, Azlıqların Payı hesabında debet qalığı yarada biləcək hər hansı zərər əsas müəssisənin törəmə müəssisəsindəki payına aid edilməlidir.(belə debet qalığının ləğv etmək məqsədilə Azlıqların əlavə kapital qoyacağı haqqında icbari müqavilənin olduğu hallar istisna olmaqla).





Əgər əsas müəssisənin törəmə müəssisəsindəki payına Azlıqlara aid zərər daxil edilibsə (çünki bu zərərlərin Azlıqlara qarşı debitə daxil edilməsi həmin hesabda debit balansı yaradacaq), gələcəkdə törəmə müəssisə tərəfindən əldə ediləcək mənfəət bütün əvvəlki debet yazılışları bağlananadək əsas müəssisənin payına kredit edilməlidir.




Kumulyativ imtiyazlı səhmlərin xüsusiyyətinə uyğun olaraq, dividendlər ödənilməlidir və belə olmadığı halda, hər hansı il üzrə ödənilməmiş dividend növbəti müddətə keçirilir və ödənilir. Beləliklə, 30-cu maddədə tələb olunur ki, Azlıqlar tərəfindən saxlanılan kumulyativ imtiyazlı səhmləü üzrə dividendlər əsas müəssisənin mənfəət payı hesablanarkən çıxılacaq.


^ Fərdi maliyyə hesabatlarında törəmə müəssisələrə, birgə nəzarət olunan müəssisələrə və asılı müəssisələrə qoyulan investisiyaların uçotu

(maddələr 31 və 32)


Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları tərtib edilmədiyi və ya bir törəmə müəssisənin maliyyə nəticələri konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarından kənarlaşdırıldıqda, ^ 31-ci maddə tətbiq edilir. Tam bir birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının əvəzinə fərdi müəssisələr ayrı-ayrılıqda özlərinin maliyyə hesabatlarını hazırlayacaqlar. Belə hallarda, daxil edilməyən törəmə müəssisəsindəki investisiya bütün digər maliyyə aktivləri ilə birgə ilkin dəyəri ilə göstəriləcək. Bu tələb, əsas müəssisənin daxil edilməyən törəmə müəssisəsində malik ola biləcəyi investisiyanın bütün kateqoriyalarına, o cümlədən adi səhmlər, imtiyazlı səhmlər və kumulyativ imtiyazlı səhmlərə şamil edilir. Bu qayda həmçinin Asılı Təsərrüfat Cəmiyyətlərə qoyulan investisiyalara (20№- li Milli Mühasibat Uçotu Standartı) və birgə nəzarət olunan müəssisələrə qoyulan investisiyalara (22 №- li Milli Mühasibat Uçotu Standartı) də aid edilir.

Halbuki,^ 32-ci madd tələb edir ki, məlumatın açıqlanmasında verilən Milli Mühasibat Uçotu Standartının tələblərinə riayət edilməlidir, çünki burada reallıq ondan ibarətdir ki, ləğv edilmiş müəssisələr hələ də əsas müəssisənin nəzarəti altındadırlar və onlar əslində, törəmə müəssisələrdirlər. Onların qrup şəklində olan maliyyə hesabatları sırasından ləğv edilməsinin yeganə səbəbi çox qeyri-adi, lakin yol verilən hallar olmuşdur.


^ Məlumatın Açıqlanması


Məlumatın Açıqlanmasına daxil edilən tələblər aşağıdakılardır (uyğun olduğu halda):



  • əsas müəssisə tərəfindən əldə edilən səhmlər 50%-dən az olduğu halda, törəmə müəssisəsinin daxil edilməsinin səbəbi;

  • əldə edilən səhmlər 50%-dən çox olduğu halda nəzarətin mövcudluğu barəsində məlumat verilməməsinin səbəbi;

  • törəmə müəssisələrinin hesabat tarixləri əsas müəssisənin hesabat tarixindən fərqlənməsinin səbəbi;

  • törəmə müəssisədən əsas müəssisəyə maliyyə vəsaitinin köçürülməsinə qoyulan məhdudiyyətlərin səbəbini;

  • əgər törəmə müəssisə daxil edilməyibsə, daxil edilməməyin səbəbini və törəmə müəssisəsinə qoyulan investisiyanın necə uçota alınması barədə qeyd;

  • əsas müəssisə, törəmə müəssisə, asılı təsərrüfat cəmiyyəti və ya birgə nəzarət olunan müəssisə tərəfindən fərdi maliyyə hesabatları hazırlanmışsa, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının hazırlanmamasının səbəbini və investisiyaların hesabatda göstərilməsi qaydasını..



BÖLMƏ B

TÖVSİYƏLƏR

1. İkili mühasibat yazılışı vasitəsilə olunan düzəlişlərə dair misallar


(QEYD: Misalda göstərilən cədvələ oxşar böyük ölçülü bir cədvəldən istifadə olunmazsa, düzəlişlər etmək üçün ikili mühasibat yazılışından istifadə etmək vacib deyil. Düzəlişlər 2-ci misalda göstərildiyi kimi aparıla bilər.)

01.01 2004-cü ildə “Muğan” şirkəti “Oğuz” şirkətində 1.500 000 manat məbləğində olan 75% səhmdar payı əldə etmişdir. 31.12.2006-cı ildə “Muğan” və “Oğuz” şirkətlərinin balans hesabatları aşağıdakı göstəriciləri əhatə edəcək:

“Muğan” ”Oğuz”

manat manat


Torpaq və Binalar 1.000 000 350.000

Maşın və avadanlıqlar 800.000 200.000

Nəqliyyat vasitəsi 200.000 50.000

“Oğuz” şirkətinə investisiya 1.500 000

Təcrübə-konstruktor işlərinin ilkin dəyəri 0 800.000

3.500 000 1.400 000

Ehtiyatlar 200.000 75.000

Debitor borcları 600.000 25.000

Pul vəsaitləri 200.000 100.000

1.000 000 200.000

^ ÜMUMİ AKTİVLƏR 4.500 000 1.600 000


Öhdəliklər 350.000 100.000

Vergi öhdəliyi 150.000 25.000

  1. 125.000

!0% İstiqraz vərəqələri (2011-13) 0 100.000


1 manat dəyərində adi səhmlər 3.000 000 1.000 000

Yığılmış Mənfəət 1.000 000 375.000

^ ÜMUMİ KAPİTAL VƏ ÖHDƏLİKLƏR 4.500 000 1.600 000


QEYDLƏR


  1. 31.12.2003-cü ildə “Oğuz” şirkətinin 100.000 manat məbləğində Yığılmış mənfəəti var idi.




  1. “Oğuz” şirkətinin səhmləri alınan anda əldə edilmiş Qudvil qiymətdən 31.12.2006-cı ildə düşmə üzrə testdən keçirilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, 30.000 manat məbləğində qiymətdən düşmə zərəri baş vermişdir. Bu yuxarıdakı məlumatda göstərilməmişdir.




  1. ”Muğan” şirkətinin ehtiyatlarına “Oğuz” şirkətindən əldə edilmiş 50.000 manat məbləğinə obyektlər, o cümlədən “Oğuz” şirkətinə aid 8.000 manat məbləğində mənfəət daxil edilmişdir.




  1. “Oğuz” şirkətinin ehtiyatlarına ”Muğan” şirkətindən əldə edilmiş 10.000 manat məbləğinə obyektlər, o cümlədən ”Muğan” şirkətinə aid 25% (yəni, “Muğan” şirkətinin mənfəəti satdığı malların maya dəyərinin 25%-ni təşkil edir) məbləğində mənfəət daxil edilmişdir.




  1. Əvvəlki ildə baş vermiş ticarət əməliyyatından hesabat tarixinin sonuna ”Muğan” şirkətinin “Oğuz” şirkətinə 10.000 manat, “Oğuz” şirkətinin ”Muğan” şirkətinə 15.000 manat məbləğində borcu vardır.



6. 29.12.2006-cı il tarixində , “Oğuz” şirkəti ödəniləsi borcun bir hissəsini ödəmək məqsədilə, ”Muğan” şirkətinə 5.000 manat dəyərində olan çek göndərmişdir. Bu , “Oğuz” şirkətinin mühasibat kitabında ətraflı göstərilmişdir, lakin ilin sonunda ”Muğan” şirkəti hələ də çeki almamışdır.


TƏLƏB OLUNUR: 31.12.2006-cı il tarixinə birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) Mühasibat Balansı


1-ci misalın Hesablamaları


1. “Oğuz” şirkətinin xalis aktivləri

31.12.2006-ci ildə 01.01.2004-cü ildə Fərq

Nizamnamə kapitalı 1,000,000 1,000,000 0

Yığılmış mənfəət 375,000 100,000 275,000 1,375,000 1,100,000 275,000


2. Qudvilin hesablanması

İnvestisiyanın ilkin dəyəri 1,500,000

Oğuz

şirkətinin alış tarixindəki xalis

aktivlərinin ədalətli dəyərində

Muğan şirkətinin payı

(75%*1,100,000) 825,000

Qudvil 675,000

Qiymətdən düşmə zərəri (30,000)

645,000


3. Azlıqların payı

1,375,000 * 25% 343,750

Realizə olunmamış

mənfəət (8,000*25%) (2,000)

341,750


4. Qrupun yığılmış mənfəəti

Muğan şirkətinin yığılmış mənfəəti 1,000,000

Oğuz şirkətinin alış tarixindən

sonrakı mənfəətində Muğanın payı

(75%*275,000(375,000-100,000)) 206,250

Muğan şirkətinin realizə

olunmamış mənfəəti

(10,000*0.25/1.25) (2,000)

Oğuz şirkətinin realizə

olunmamış mənfəəti (8,000*75%) (6,000)

Qudvilin qiymətdən düşməsi (30,000)

1,168,250

”Muğan” ”Oğuz” Sətirbəsətir Düzəlişlər Konsolidə edilmiş

toplama

Dt Kt Dt Kt Dt Kt Dt Kt Dt Kt


Torpaq və Binalar 1000 350 1350 1350

Maşın və avadanlıqlar 800 200 1000 1000

Nəqliyyat vasitələri 200 50 250 250

”Oğuz” şirkətinə investisiya 1,500 1500 1500 (1)

Təcrübə-konstruktot işlərinin

ilkin dəyəri 800 800

Qudvil 675 (1) 30 (3) 645


Ehtiyatlar 200 75 275 8 (4) 2 (5) 265

Debitor borcu 600 25 625 10 (6)

15 (6)

5 (7) 595

Pul vəsaitləri 200 100 300 300

Yolda olan pul vəsaitləri 5 (7) 5

Öhdəliklər 350 100 450 10 (6)

15 (6) 425

Vergi Öhdəliyi 150 25 175 175

10% istiqrazlar 100 100 100


Adi səhmlər 3000 1000 4000 750 (1)

250 (2) 3000

Yığılmış mənfəət 1000 375 1375 75 (1)

25 (2)

68.75 (2)

30 (3)

6 (4)

2 (5) 1168.25

Azlıqların payı 2 (4) 343.75 (2) 341.75

Yekun 4500 4500 1600 1600 6100 6100 5210 5210

Şərhlər jurnalında qeydlər


1. Dt “Oğuz” şirkətində səhmlər 750

“Oğuz” şirkətin ehtiyatları 75

Qudvil 675

Kt “Oğuz” şirkətinə investisiya 1500

(“Muğan” şirkətinin Mühasibat Balansında “Oğuz” şirkətindəki investisiya maddəsinin ləğv edilməsi, “Oğuz” şirkətinin xalis kapitalında payın əldə edilməsi və alış zamanı Qudvilin yaranması)


2. Dt “Oğuz” şirkətinin kapitalı 250

“Oğuz” şirkətinin ehtiyatları 25

“Oğuz” şirkətinin ehtiyatları 68.75

Kt Azlıqların Payı 343.75

(əldə edilmə tarixində “Oğuz” şirkətinin onun xalis aktivlərindəki və əldə edilmə tarixindən sonra mənfəət artımındakı payının Azlıqların Payına köçürülməsi)


3. Dt Yığılmış mənfəət 30

Kt Qudvil 30

(qiymətdən düşmə zərərinin uçotu)


4. Dt Yığılmış mənfəət 6

Azlıqların Payı 2

kt Ehtiyatlar 8

(qrupdaxili satışda realizə olunmamış mənfəətin ləğv edilməsi. QEYD etmək lazımdır ki, satışı ”Oğuz” şirkəti apardığından Azlıqlara aid mənfəət elementi onların hesabına debet edilməlidir)

5. Dt Yığılmış mənfəət 2

kt Ehtiyatlar 2

(”muğan” şirkətindən “Oğuz” şirkətinə edilən qrupdaxili satışların ləğv edilməsi)


6. Dt Öhdəliklər 10

Kt Debitorlar 10

Dt Öhdəliklər 15

Kt Debitorlar 15

(qrupdaxili qalıqların ləğvi)


7. Dt yolda olan pul vəsaitləri 5

Kt Debitorlar 5

(“Oğuz” şirkəti tərəfindən edilmiş, lakin ”Muğan” şirkətinə hələ daxil olmamış ödənişin mühasibat uçotu)


2. Hesablama vasitəsilə olunan düzəlişlərə dair misallar


01.01.2003-cü il tarixində, ”Muğan” şirkəti 50.000 manata “Oğuz” şirkətinə məxsus səhmlərin 80%-ni əldə etmişdir. Həmin tarixdə “Oğuz” şirkətinin 20.000 manat məbləğində yığılmış mənfəəti var idi. 31.12.2006-cı il tarixində ”Muğan” və “Oğuz” şirkətləri aşağıdakı maliyyə hesabatlarını hazırlamışlar:


”Muğan” “Oğuz”

^ MÜHASİBAT BALANSI

Torpaq, Tikili və Avadanlıqlar 40.000 35.000

“Oğuz” şirkətinə investisiya 50.000

Debitorlar 45.000 25.000

Ehtiyatlar 10.000 25.000

Çıxılsın öhdəliklər (25.000) (20.000)

120.000 65.000


Səhmlər 50.000 10.000

Yığılmış mənfəət (ilin əvvəlinə) 60.000 20.000

(cari il) 10.000 35.000

120.000 65.000


^ MƏNFƏƏT VƏ ZƏRƏR HAQQINDA HESABATLAR

Satışdan gəlir 300.000 250.000

Satışın maya dəyəri 220.000 160.000

80.000 90.000

Digər xərclər 40.000 30.000

40.000 60.000

Vergi 30.000 25.000 10.000 35.000


Qeydlər


1. 2006-cı il ərzində ”Muğan” şirkəti “Oğuz” şirkətinə 50.000 dəyərində mal satmışdır ki, onların da yarısı hələ də “Oğuz” şirkətinin ehtiyatlarındadır. ”Muğan” şirkəti satış qiymətinə çatmaq üçün maya dəyərinə 25% əlavə etmişdir.

2. Müəyyən edilmişdir ki, Qudvilin dəyəri 7.500 manat azalmışdır.

3. 3 aydan sonar qaytarılması şərtilə 15000 manat məbləğində kredit verilmişdir


Yuxarıda qeyd olunmuş hesabatların layihələrinə bu qeydlərə aid heç bir düzəlişlər daxil deyil.


Tələb edilir: Qrup üçün Mühasibat Balansı, Mənfəət və zərər haqqında hesabat, Kapitalda baş verən dəyişikliklər haqqında hesabat hazırlansın


Hesablamalar:


1. ”Oğuz” şirkətinin xalis aktivləri

31.12.2006-cı ildə 01.01.2004-cı ildə

Səhmlər 10.000 10.000

Yığılmış mənfəət 55.000 20.000

65.000 30.000


2. Qudvil

İnvestisiyanın dəyəri 50.000

Xalis aktivlədə pay

(30.000-nin 80%-i) 24000

26000

Çıxılsın qiymətdən düşmə 7500

18500


3. Azlıqların Payı

65.000-nin 20%-i 13.000


4. . Konsolidasiya cədvəli

”Muğan” “Oğuz” Düzəliş Konsolidasiya

Satışdan gəlir 300 250 (50) 500

Satışın maya dəyəri (220) ( 160) 50 Realizə edilməmiş mənfəət (5) (335)

Çıxılsın qudvil (7,5) (7,5)

Digər xərclər ( 40) ( 30) ( 70)

Vergi ( 30) ( 25) ( 55)

Mənfəət 10 35 (12, 5) 32, 5


Azlıqların Payı = 35-in 20%-i = 7


^ KONSOLİDƏ EDİLMİŞ MƏNFƏƏT VƏ ZƏRƏR HAQQINDA HESABAT

Satışdan gəlir 500

Satışın maya dəyəri (330)

170

Realizə edilməmiş mənfəət (5)

Qudvilin qiymətdən düşməsi (7,5)

157, 5

Digər xərclər 70

87,5

Vergi 55

32, 5

Aid dilir:

Azlıqların Payına 7

Kapitala 25,5

32,5


KONSOLİDƏ EDİLMİŞ MÜHASİBAT BALANSI


MÜHASİBAT BALANSI

Torpaq, Tikili və Avadanlıqlar ( 40+35) 75

Qudvil 18,5

Debitorlar (45+25-15) 55

Ehtiyatlar ( 10+25-5) 30

Çıxılsın öhdəliklər (25+20-15) (30)

148,5


Səhmlər 50

Yığılmış mənfəət (60+25,5) 85,5

Azlıqların payı 13

148,5


KAPİTALDA EDİLMİŞ DƏYİŞİKLİKLƏRƏ DAİR HESABAT


Səhmlər Ehtiyatlar Cəmi


Əvvələ qalıq 50.000 60.000 110000

Cari ilin mənfəəti 25500 25500

50.000 85500 135500

Add document to your blog or website
Реклама:

Similar:

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconTƏŞKİlatlarin biRGƏ FƏALİYYƏTİ haqqinda maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari üÇÜN 21 №li milli mühasibat uçotu standartinin tətbiqi üZRƏ ŞƏrhlər və TÖvsiyəLƏr сящифя бюлmя a şərhlər 3 26 бюлmя b tювсийяляр
Бу сtандарtын Азярбайcанда tядбиг олунmасыны садяляшдирmяк, еляcя дя диэяр Milli Mühasibat Uçotu Standartları иля ардыcыллыг йараtmаг...

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconZaminbank asc maliyyə hesabatları və auditor rəyi

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconKapitalda dəYİŞİKLİKLƏr haqqinda hesabat üZRƏ” kommersiya təŞKİlatlari üÇÜN 2 № LI MİLLİ MÜhasibat uçotu standartinin təTBİQİ ÜZRƏ ŞƏrhlər və TÖVSİYƏLƏR
«Mənfəət və ya zərər haqqında hesabat» isə hesabat dövrü ərzində əldə olunmuş mənfəət və ya zərər haqqında informasiya ilə təmin...

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconQərarı ilə təsdiq edilmişdir. Büdcə təşkilatları və büdcədənkənar dövlət fondlarının maliyyə
«Büdcə sistemi haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu, Azərbaycan Respublikasının illik dövlət büdcəsi haqqında qanunları və...

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconMaliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Elm-Tədris Mərkəzinin 2011-ci il üzrə tədris göstəriciləri

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconMaliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Elm-Tədris Mərkəzinin 2011-ci il üzrə tədris göstəriciləri

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconMaliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Elm-Tədris Mərkəzinin 2010-cu il üzrə tədris göstəriciləri

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconAktiVLƏRİn qiYMƏTDƏn düŞMƏSİ ÜZRƏ” kommersiya təŞKİlatlari üÇÜN 24 №-li MİLLİ MÜhasibat uçotu standartinin təTBİQİ ÜZRƏ ŞƏrhlər və TÖVSİYYƏLƏR

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconCari məNFƏƏt vergisi üZRƏ” kommersiya təŞKİlatlari üÇÜN 3 № LI MİLLİ MÜhasibat uçotu standartinin təTBİQİ ÜZRƏ ŞƏrhlər və TÖVSİYƏLƏR

TƏŞKİlatlarin maliYYƏ hesabatlari və BİRLƏŞDİRİLMİŞ (konsoliDƏ ediLMİŞ) maliYYƏ hesabatlari üZRƏ” kommersiya təŞkilatlari iconEhtiyatlar üZRƏ” kommersiya təŞKİlatlari üÇÜN

Place this button on your site:
Documents


The database is protected by copyright ©kz1.denemetr.com 2000-2013

send message
Documents